طرز تلقی ایرانیان در دوران باستان و در باب جانوران آنگونه که در کتابهای پهلوی آمده است به دو طبقه اصلی حیوان تقسیم می شود : نخست، جانوران خیر یا اهورایی نظیر گاو ، گوسفند ، بز ، اسب ، سگ و... و دیگری حیوانات شر یا اهریمنی همچون مار ، کژدم ، مارمولک ، ببر ، شیر ، روباه و...البته عقیده ایشان درباره ی حیوانات غیر بومی همچون فیل که با آن آشنایی نیز داشتند ، باید متفاوت باشد. اغلب ایرانیان ، زمانی که با این موجود آشنا شدند ،گمان بردند این حیوان غول پیکر مهیب ، مخلوق اهریمن است.

وِست واژه فیل را پیر خوانده و جز آخر عبارت را به صورت « در اخلاق و منش یک مرد پیر » ترجمه کرده است. همین عبارت را کرستین سن و باوزانی به تبع وست به همان شکل ترجمه کرده اند . ولی ، اخیرا این عبارت را (فیل) به «عوض کردن » ، «عوض و بدل کردن» معنی کرده اند و این معنی تصدیق شده است. بی شک دلیل انتخاب این نام برای این جانور می تواند در روایت زیر باشد:

زرتشت این را نیز از اهورا مزدا پرسید که جم(جمشید) در جهان چه نیکیِ بهی کرد ؟

اهورامزدا گفت : آنکه دیوان به مردمان گفتند که گوسفندان را بکشید تا به شما فیل دهیم ، زیرا که سودمند است . نگهبان هم نیاز ندارد .

مردمان گفتند تا با جم رای زنی کنیم .جم به نکشتن گوسفندان و نستاندن فیلان از دیوان سفارش کرد .همچنین با دیوان پیکار کرد و ایشان را نابود کرد.

همچنین در مینوی خرد در این خصوص آمده است که :

چهارم، که او (یعنی جمشید ) گوسفند را در عوض فیل به دیوان نداد.

بر اساس بندهش فیل آفریده اهریمن است ، اگر چه قابلیت رام شدن نیز دارد. این نگرش نشانی در سنن ادبی متاخر ایران به جای گذاشته ، مثلا در این بیت رشیدی سمرقندی از فیل به عنوان موجود شوم یاد شده است:

از پیل و بوم شومتر و نا خجسته تر

دیدار روی اوست به سیصد هزار بار

سودمندی و خدمتی که این حیوان برای ایرانیان انجام داد ، باعث شد عقیده ایرانیان و آن نگرش دشمن گونه به این حیوان دگرگونی یابد و طولی نمی کشد که ایرانیان با کار آرایی مناسب این حیوان آشنا شده و جایگاه ارزشمند آنرا در می یابند . اما اینکه کی و چگونه با این حیوان آشنا شدند بر ما دانسته نیست.

 هخامنشیان در جنگ ها این حیوان را مورد استفاده قرار می دادند . طبق گفته آریان تعدادی فیل در میان نیروهای داریوش سوم در نبرد اربیل وجود داشته است . در دوره ساسانیان فیلان بخشی از نیروهای نظامی ایشان را تشکیل می داده است ، و نقش مهمی در پیروزی های ایشان ایفا کرده است.در محاصره آمِد ، فیلان مهیب سکائیان که ارتش شاپور دوم بودند ، نقش مهمی در پیروزی ایشان داشتند. بر اساس گفته جاحظ در سپاه خسرو پرویز نهصدو پنجاه فیل وجود داشت.بعدها یکصدو بیست زنجیر از آنها در نبرد قادسیه مورد استفاده قرار گرفت. صورت فیل های خسرو دوم در تاق بستان در صحنه شکار بزرگی نقر شده است.

فیل بعد از یافتن جایگاه نظامی به نماد قدرت و اقتدار تبدیل می شود که برای این ادعا می توان به دو روایت استنباط می شود:

درکارنامه اردشیر بابکان چنین روایت است:

دیگر شب ایدون دید که ساسان بر پیلی آراسته ی سفید نشسته است...خواب گزاران گفتند که آن که این خواب را به او که دیده ای ، او یا از فرزند آن مرد کسی به پادشاهی جهان می رسد ، چه خورشید و فیل آراسته چیرگی و توانایی و پیروزی است.

در روایت آمدن شاه بهرام ورجاوند :

کی باشد که پیکی آید از هندوستان و او بگوید که :آمد شاه بهرام که از دوره کیانی است ، و او راست هزار پیل و او درفش آراسته دارد بر آیین خسرویان.

وهرز یکی از اعیان روزگار خسرو اول ، فیل را با شکوه ترین مرکب برای شاه می دانست .